ما در عصری زندگی میکنیم که انگار «غمگین بودن» یک جرم است.شبکههای اجتماعی پر شده از عکسهای رنگی و لبخندهای تمامنشدنی. اما در دنیای واقعی و در زیستبوم مدرسه و خانه، واقعیت چیز دیگری است.وقتی ما به فرزندمان (یا خودمان) القا میکنیم که همیشه باید نیمه پر لیوان را ببیند، در واقع داریم یک پیام خطرناک میفرستیم: «احساسات واقعی تو ارزشی ندارند.»
روانشناسی مدرن به ما میگوید هر چقدر بیشتر سعی کنیم از یک احساس منفی فرار کنیم، آن احساس با شدت بیشتری به سمت ما برمیگردد. وقتی به کودکی که بابت شکست در مسابقه مدرسه ناراحت است میگوییم: «عیبی نداره، بخند، مهم نیست!»، او دچار یک تضاد درونی میشود. او از یک طرف غم را حس میکند و از طرف دیگر فشار شما برای شاد بودن را. اینجاست که اضطراب متولد میشود؛ اضطرابِ اینکه «نکند من مشکلی دارم که نمیتوانم الان شاد باشم؟»
در دوران مدیریت مدرسه، دانشآموزانی را میدیدم که پشت نقاب «بچه مثبت و همیشه خندان»، کوهی از استرس را حمل میکردند. آنها میترسیدند با نشان دادن ناراحتی، والدین یا معلمانشان را ناامید کنند.این «کمالگرایی در شادی» ریشه بسیاری از فرسودگیهای عاطفی در سنین نوجوانی است.
اجبار به شادی به سه دلیل عمده اضطراب را افزایش میدهد:
۱. سرکوب به جای پردازش
احساسات مثل انرژی هستند؛ نابود نمیشوند، بلکه تغییر شکل میدهند. وقتی غم یا خشم را با یک لبخند اجباری سرکوب میکنیم، این انرژی در بدن ذخیره شده و به شکل تیکهای عصبی، بیخوابی یا پرخاشگری ناگهانی بیرون میزند.
۲. قطع اتصال با خود واقعی
کودکی که یاد میگیرد احساساتش را سانسور کند، در بزرگسالی نمیتواند به شهود و درک خودش اعتماد کند. او همیشه به دنبال تایید بیرونی است تا بداند «الان باید چه حسی داشته باشم؟» و این یعنی از دست دادن خودباوری.
۳. ایجاد حس گناه
وقتی شعار «فقط مثبت اندیشی» در خانه حاکم باشد، فرد بابت داشتن حسهای طبیعی مثل حسادت، غم یا ترس، احساس گناه میکند. حس گناه هم رفیق شفیق اضطراب است.
هدف ما در یک «خانواده امن»، داشتن فرزندی نیست که همیشه میخندد، بلکه داشتن فرزندی است که با تمام احساساتش رفیق است.
پذیرش بدون قضاوت:وقتی فرزندتان ناراحت است، فقط کنارش بنشینید. بگویید: «میبینم که الان دلت گرفته، حق داری.» همین جمله ساده، بار سنگینی را از روی دوش او برمیدارد.
نامگذاری احساسات:به جای فرار از حسهای بد، به او کمک کنید نام آنها را پیدا کند. «این حسی که داری، ناامیدی هست یا خشم؟» وقتی روی حس نام میگذاریم، بخش منطقی مغز فعال شده و شدت اضطراب کم میشود.
شادی یک پیامد است، نه یک وظیفه:شادی زمانی میآید که ما معنای زندگی و پذیرش را پیدا کنیم، نه با دستور دادن به مغز.
فرزندتان را همانطور که هست بپذیرید:حتی وقتی حالش بد است، او همچنان ارزشمند است.
الگوی واقعی باشید:به جای تظاهر به قوی بودن، گاهی به فرزندتان نشان دهید که شما هم غمگین میشوید و چطور با آن کنار میآیید.
اجبار به شادی، سمی است که در بستهبندی زیبا به خورد خانوادهها داده میشود. برای داشتن یک «کودک امن»، باید اجازه دهیم او تمام طیفهای احساسی را تجربه کند. اضطراب زمانی کاهش مییابد که فرد در خانه فضای امنی برای «خودِ واقعی» بودن (حتی با چشمهای گریان) داشته باشد. رسالت ما به عنوان والدین، ساختن پناهگاهی است که در آن تمام احساسات، رسمیت دارند.
